Świat Prawosławia

Chrzest

O chrzcie Jezusa Chrystusa jest mowa we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych. Oto jak opowiada o tym wydarzeniu Ewangelia według św. Mateusza (3,13-17): "Przychodzi Jezus z Galilei nad Jordan do Jana, aby ten go ochrzcił. I ochrzciwszy się Jezus natychmiast wyszedł z wody: i oto, otworzyły się nad Nim niebiosa, i zobaczył Jan Ducha Bożego, Który zstępował, jak gołąb i schodził na Niego. I oto odezwał się głos z nieba, który wołał: To jest Mój Syn Umiłowany, w Którym Mam upodobanie".
Chrzest Jezusa odkrywa Jego Boską naturę: światu pokazał się wcielony w ludzkiej postaci Syn Boży. Jest to Objawienie Pańskie.
Bóg zjawił się od razu w trzech postaciach: Bóg-Syn - Jezus, Bóg-Duch Święty - zszedł na Niego pod postacią gołębia, Bóg-Ojciec - zjawił się w swoim głosie. Ukazała się Trójca Święta (Trójca "nowotestamentowa") Ochrzciwszy się, Jezus odszedł na pustynię i pościł tam czterdzieści dni. I diabeł trzy razy Go kusił. Ale Jezus zwyciężył pokusy, i powrócił do Galilei, gdzie rozpoczął Swoje nauczanie. "Duch Pański spoczywa na Mnie; On mnie namaścił abym głosił Dobrą Nowinę ubogim, uzdrawiał ubogich sercem, więźniom głosił wolność, ślepym przejrzenie..." (Łk 4,18)
Od tego momentu Jezus występuje jako Mesjasz (hebr. massiah - "pomazaniec", po grecku - Chrystus). Zaczyna się Jego wielka służba.
Obrazy Chrztu Pańskiego albo Objawienia (Pana naszego Jezusa Chrystusa) były bardzo popularne na Rusi. Jednym z przykładów ikon tego typu jest nowgorodzki obraz "Objawienie Pańskie" z końca XV - początku XVI wieku.
Znaczeniowym i kompozycyjnym centrum ikony jest figura Chrystusa. Obnażony Jezus Chrystus przyjmuje chrzest poprzez kąpiel w Jordanie: W zgodzie z zatwierdzoną ikonografią, na lewym brzegu rzeki Jordan przedstawiony jest Jan Chrzciciel, na prawym brzegu - aniołowie (ich liczba na ikonach Ofiarowania waha się od trzech do czterech).
Jan-Chrzciciel dokonuje aktu chrztu, położywszy dłoń prawej ręki na głowę Jezusa Chrystusa, w jego lewej ręce jest krzyż - symbol zbawczej misji Chrystusa i Nowego Testamentu (sojuszu) między Bogiem a ludźmi.

Spływające z gór dwa strumienie zlewają się w jeden potok - rzekę Jordan. Przenikliwe i ostre luki na czerwono-brązowym tle brzegów stwarzają iluzję oddalenia pnących się do nieba gór - tutaj można dojrzeć rzadką udaną próbę przekazania głębokości przestrzennej. U nóg Chrystusa w wodzie można rozpoznać dwie figurki. Męska symbolizuje rzekę Jordan, a kobieca - morze. Te figurki to zadziwiające relikty pogańskiego antyku, które przeniknęły i utwierdziły się w ikonografii prawosławnego obrazu "Objawienie Pańskie". Ich pochodzenie zostało ustanowione - wezwane są one do zilustrowania słów z Psalmu 114,3: "Morze to ujrzało i uciekło; Jordan swój bieg odwrócił". W dalekiej starożytności we wczesnych przedstawieniach Chrztu Pańskiego było to zrobione w tradycyjny i zwykły dla antyku sposób: morze i rzekę oznaczono przy pomocy figur o ludzkich kształtach. Ich "ucieczka" i "odwrócenie biegu" zostały zatuszowane.

Niekiedy obok tych figurek przedstawiony jest również wąż, co odpowiada wersowi 13 z Psalmu 74: "Skruszyłeś głowy wężów w wodzie".
Aniołowie na obrazach Chrztu Jezusa Chrystusa uosabiają sobą przyjmujących, których obowiązkiem jest przyjmować "chrzczonych" z wody.
Gołąb, uosabiający Ducha Świętego, i obłok, z którego słychać głos Boga-Ojca, ich symboliczne przedstawienie również znajdujemy na ikonie.
Figury aniołów są obrazem jakby stopni drabiny, podnoszącej się od ziemi ku niebu. Kręte są także podnoszące się brzegi Jordanu. Wszystko skierowane jest ku górze. A w centrum wszystkiego jest Jezus Chrystus. Objawienie się dokonało.
Porównajmy ikony "Ofiarowanie" do obrazów europejskich "Chrzest Chrystusa".
El Greco (1541-1614) jeszcze nie bardzo daleko próbuje odchodzić od tradycji bizantyjskiego malarstwa ikon (był on Grekiem z pochodzenia), ale patos obrazu w znacznym stopniu jest już zatracony.
Na jeszcze większej podstawie można to powiedzieć o obrazie "Chrzest Jezusa", namalowanej przez Piero della Francesca. Pełen światła i powietrza obraz, jest piękny, ale w istocie, jest tylko formalnym opowiadaniem o chrzcie Jezusa Chrystusa. A figura obywatela za plecami Jana Chrzciciela nadaje wszystkiemu, co się dzieje, prozy i powszedniości.