Świat Prawosławia

Podniesienie krzyża Pańskiego

Podwyźszenie Krzyźa Pańskiego. Archimandryta Zenon

Wszystkie święta dwunadesiatyje świętują wydarzenia, które nie wychodzą poza granice kręgu ewangelii, zaś w święto Podniesienia Krzyża przypomina się o tym, co miało miejsce znacznie później. W to święto wychwalany jest sam krzyż jako narzędzie zwycięstwa Chrystusa nad grzechem i śmiercią. Świętuje się Krzyż, podniesiony nad wszechświatem, Krzyż, który uświęcił świat.
Historycznie w święto to wspominamy, jak odnaleziono znajdujący się długo w ziemi, i jak został zgubiony dla ludzi Krzyż, na którym był ukrzyżowany Pan. W IV stuleciu Helena, matka Konstantyna Wielkiego, zapragnęła wyruszyć do Jerozolimy by pokłonić się świątyniom, które się tam znajdują i są związane ze wspomnieniem wydarzeń ziemskiego życia Zbawiciela. Według zachowanych danych, główną przyczyną pielgrzymki królowej Heleny było pragnienie odnalezienia w Jerozolimie Krzyża, na którym cierpiał Zbawiciel. Po przybyciu do Jerozolimy, na rozkaz królowej Heleny rozpoczęto wykopy na Golgocie, na tym miejscu, gdzie cierpiał Chrystus. Z ziemi wykopano kilka krzyży i, według legendy, nie było możliwości określenia z pewnością, który z tych krzyży był prawdziwy, na którym cierpiał Sam Pan. Krzyż rozpoznano dzięki cudowi, który się przy nim dokonał. Według legendy, blisko wykopanych z ziemi krzyży dokonywała się procesja pogrzebowa, i aby sprawdzić krzyż, poznać, który z wykopanych krzyży jest prawdziwym Krzyżem Chrystusa, przyłożono krzyże wykopane z ziemi do zmarłego, i kiedy dotknięto go jednym z krzyży, wydarzył się cud zmartwychwstania. W ten sposób, według przekazu kościelnego, dowiedziono niewątpliwie prawdziwość znalezienia Krzyża.
Na ikonie Podniesienia Krzyża cud ten jest różnie wyobrażany. Niekiedy przedstawiany jest nie zmartwychwstały zmarły, ale ciężko chory starzec, uzdrowiony dotknięciem do Krzyża. Tak czy inaczej, chronione jest świadectwo o tym, że Krzyż został rozpoznany dzięki cudowi, który się przy Nim dokonał. Patriarcha na placu, przy zebraniu wielkiej liczby ludzi, trzy razy podniósł znaleziony Krzyż. Ten czyn, dokonany przez patriarchę - Podniesienie Krzyża, tworzy podstawę dla wyobrażenia na ikonach święta i na wieki został zapieczętowany w liturgii, w obrzędzie kościelnym tego święta. Biskup albo wysoki rangą ksiądz, w zakonie zwykle przełożony, w towarzystwie służących razem z nim księży, wynosi krzyż z ołtarza, staje po środku świątyni i przy śpiewie "Panie, zmiłuj się", powtórzonym powoli 40 razy, dokonuje błogosławieństwa świątyni krzyżem, kłaniając się, jakby pogrążając w śmierć krzyżową Chrystusa, i znowu prostując się, jakby na obraz Zmartwychwstania.
Podniesienie Krzyża nie jest tylko świętem odnalezienia Krzyża, ale w istocie, pełnym i doskonałym wysławieniem Krzyża jako zbawczego znaku Kościoła. I to nie tylko widzialnego Krzyża, ale i Krzyża jako siły Bożej, utrzymującej świat. Można powiedzieć, że Krzyż utwierdza właściwą podstawę stworzonego świata. W samym stworzeniu świata legła wielość, sprowadzona do jedności - błogosławiona pieczęć Krzyża określa byt od samego stworzenia. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię, świat widzialny i niewidzialny. Świat stopni anielskich, świat namacalny, cielesny, i świat zwierząt, nie mający przyrody duchowej, charakterystycznej dla Aniołów. I w ostatnim, jakby uwieńczającym stworzeniem Bożym jest człowiek, łączący w sobie naturę duchową, pokrewną ze światem aniołów, i naturę duchowo-zwierzęcą, podobną do wszystkiego, co żyje. I tutaj można zobaczyć ciągle tę samą błogosławioną pieczęć Krzyża.
Świat Aniołów, który przy stworzeniu otrzymał hierarchicznie współzależną budowę, nawet w samym swym urządzeniu niesie chwałę Krzyża. I cały wszechświat, od samego swojego początku, wypełniony jest tą chwałą. I krzyż, błogosławieństwo i podstawa wszechświata, został jakby zniesławiony i zbezczeszczony przez grzech, grzech pierworodny człowieka, który rozpoczął rozpad tej najwyższej krzyżowej jedności wszechświata. Upadek człowieka stał się źródłem wrogości, śmierci, rozpadu. I Krzyż został wybrany przez Zbawiciela jako narzędzie odkupienia rozpadającego się przez grzech świata, jako znak zwycięstwa na śmiercią, jako scalenie w jedno świata, naruszonego przez grzech.