Świat Prawosławia

Wewnątrz świątyni

Schemat (rzut) Soboru Trójcy Swiętej. Kostroma

Świątynia prawosławna to cały świat, w którym można nauczyć się orientować. We wschodniej części świątyni mieści się ołtarz, ponieważ Chrystus jest światłością świata. Wschodnia część świątyni symbolizuje również Ziemię Świętą, Jerozolimę, w której narodził się, żył, cierpiał i zmartwychwstał Chrystus. Już półokrągła forma apsydy przy ołtarzu przypomina pieczarę , a tradycja chrześcijańska czci dwie pieczary - Betlejemską, gdzie narodził się Chrystus - i Grób Pański, gdzie złożono zdjęte z Krzyża ciało Jezusa i skąd powstał, gdy zniweczył więzy śmierci. Przeciwległa wschodniej, zachodnia strona świątyni symbolizuje zachód słońca. Tam, oraz w przedsionku, położonym w zachodniej części świątyni, stoją żałujący za grzechy i nieochrzczeni.
Świątynia wraz ze swoimi malowidłami jest książką, przeznaczoną do tego, by można ją było przeczytać. Czytać tą książkę trzeba z góry na dół, ponieważ świątynia przychodzi z góry, z nieba. I jej górna część nazywa się "niebo", a dolna - "ziemia". Niebo i ziemia tworzą "kosmos" (to słowo z greckiego znaczy "upiększony"). I rzeczywiście, wewnątrz, gdzie tylko można, świątynia jest wszędzie wymalowana, nawet w kątach, niedostrzegalnych dla oka. Malowidła wykonane są dokładnie i pięknie, ponieważ ich głównym widzem jest Bóg, Wszechwidzący i Wszechmocny. Jego obraz znajduje się w samej kopule, w najwyższym punkcie świątyni. W tradycji prawosławnej Bóg przedstawiany jest w postaci Jezusa Chrystusa Pantokratora (Wszechwładcy). W lewej ręce trzyma On księgę, prawą błogosławi Wszechświat.

Przy przejściu od kopuły do podstawowej objętości świątyni, wykształcają się półsferyczne płaskości, na których przedstawiono czterech ewangelistów, niosących na ziemię Dobrą Nowinę przez Ewangelie. Sklepienia i arki łączą niebo i ziemię. Na sklepieniach przedstawione są główne wydarzenia historii ewangelicznej, na arkach są apostołowie, prorocy, święci, czyli ci, którzy pomagają ludziom w ich wejściu do nieba. Ściany świątyni wymalowane są fragmentami z Historii Świętej: są to Stary i Nowy Testament, żywoty świętych - nawet z historią państwa oraz danej miejscowości. Na pierwszy rzut oka krąg wątków wydaje się nieograniczony i powtarzający się, tym niemniej ani jedna świątynia nie jest wewnątrz podobna do innej - w każdej program malowideł jest oryginalny. Świątynię prawosławną można nazwać encyklopedią. W każdej świątyni obecna jest cała historia ludzkości, począwszy od upadku Adama i Ewy, aż do współczesności, świętych XX wieku. Kulminacją historii świata i wierzchołkiem wszechświata jest Golgota - miejsce, na którym został ukrzyżowany Jezus Chrystus, gdzie dokonała się Jego Ofiara Krzyżowa i zwycięstwo nad śmiercią w akcie Zmartwychwstania. To wszystko jest skoncentrowane we wschodniej części świątyni, w miejscu, gdzie znajduje się ołtarz. Prolog i epilog świata znajdują się w przeciwległej części świątyni, na ścianie zachodniej: tutaj można zobaczyć sceny stworzenia świata, obraz raju, gdzie dusze sprawiedliwych trwają w szczęśliwości. Ale najczęściej zachodnią ścianę zajmuje wyobrażenie Strasznego Sądu, ponieważ wychodząc ze świątyni przez zachodnie drzwi, człowiek powinien pamiętać o tej godzinie, kiedy zakończy się jego ziemskie życie i każdy stanie na Sądzie. Jednakże, Straszny Sąd powinien nie tyle wystraszyć, ile przypomnieć człowiekowi o odpowiedzialności za przeżyte życie.

Świątynia to kosmos, zawierający wszystkich, którzy żyli, żyjących oraz tych, którzy będą żyć - wszyscy oni współistnieją w zamyśle Boga o świecie. Sklepienia świątyni podtrzymują potężne słupy, na których wyobrażone są postacie świętych - to męczennicy, wojownicy, ci, których przyjęte jest nazywać "słupami Kościoła". Swoim duchowym bohaterstwem trzymają oni duchowy budynek Kościoła, podobnie jak budynek świątyni spoczywa na słupach. W otkoskach okien przedstawieni są świeci mnisi. Staroruskie świątynie budowane były z grubymi ścianami, dlatego wykształcały się tutaj dość znaczące płaszczyzny, pozwalające rozmieszczać wizerunki. Tutaj zwykle przedstawiani są wielebni - pustelnicy, założyciele zakonów, nauczyciele duchowości. Okna w świątyni podobne są do oczu - są źródłem światła, przez nie świątynia patrzy na świat. Wielebni są "oczami Kościoła". Patrzą oni na świat i widzą to niewidzialne, co nie jest widoczne dla innych.
W absydzie często przedstawiona jest Bogurodzica - Oranta, modląca się. Niżej, w drugim rzędzie zwykle przedstawiona jest Eucharystia - scena przyjmowania komunii przez apostołów, w której Chrystus jest kapłanem. Najniższy rząd malowideł ołtarza zajmują figury Ojców Kościoła - teologowie, twórcy liturgii, dogmatów, nauczyciele - ci, których można nazwać intelektualnym fundamentem Kościoła. Wśród nich widzimy sviatitieliej: Jana Zlatousta, Wasyla Wielkiego, Grigorija Teologa, Mikołaja Mirlikijskiego.
Figury świętych malowano też na ścianach świątyń, umieszczając ich prawie na równi ze stojącymi w świątyni ludźmi. Tym sposobem podkreślano, że w liturgii biorą udział również święci, obecni wśród nas w sposób niewidoczny.