|
  Świątynia
chrześcijańska zawsze ma w planie krzyż - znak zbawienia,
krzyż Chrystusa. Na Zachodzie świątynie budowano w kształcie
łacińskiego - wydłużonego - krzyża, co wykształca
przestrzeń jest dynamiczna, wyciągnięta na osi wschód-zachód,
skierowana w stronę ołtarza, tam, gdzie na tronie znajduj się
Najświętszy Sakrament. Ten ruch podkreślają rzędy
kolumn, przypominające świąteczny pochód, pociągające
wchodzącego. W zachodniej części Imperium Rzymskiego rozwijało
się chrześcijaństwo społecznie aktywne, misyjne i
właśnie to uwarunkowało wybór odpowiednich form
architektonicznych, wzlot gotyckich wież i dzwonnic, dosłownie
szturmujących niebo. Forma szpili, jako zakończenia bazyliki,
w pełni spycha kopułę, tak lubianą na wschodzie.
We wschodniej części Imperium Rzymskiego rozwijało się
chrześcijaństwo innego typu - kontemplacyjne, zgłębione
modlitewnie, dążące do wewnętrznej przemiany człowieka.
Tutaj nawet kościoły przybierały inne formy. Najczęściej
w podstawie wschodnio-chrześcijańskiej świątyni leży
grecki równoramienny krzyż, dzięki czemu przestrzeń
świątyni jest statyczna, scentrowana, zebrana pod kopułą,
która jak pokrow osłania modlących się. Tutaj główny
jest nie dynamizm ruchu, lecz spokój kontemplacji, zwrócenie
się do wnętrza i doświadczenie obecności Boga. Bazylika
zmienia się tutaj w świątynię krzyżowo-kopułową.
Forma ta, wypracowana w Bizancjum, została przejęta przez Ruś,
gdzie się rozprzestrzeniła.
 W
ten sposób w formach architektury świątynnej wyraziła
się jedność i różnorodność dwóch
tradycji - zachodniej, katolickiej i wschodniej, prawosławnej.
Bazylika chrześcijańska, podobnie jak Świątynia Jerozolimska,
ma strukturę trzyczęściową: ołtarz we wschodniej
części, nawa (naos) - w centralnej, przedsionek (pritwor) -
w zachodniej. Ołtarz przypomina starotestamentowe Święte
Świętych. W czasie liturgii wchodzą tam tylko kapłani.
W tradycji prawosławnej oddzielony jest od naosu (nawy) zasłoną,
co również jest analogiczne do Świątyni Jerozolimskiej.
Przegroda ołtarza na Rusi przekształciła się w ikonostas.
|
